Ojcowie przejmują opiekę nad dziećmi. ZUS: work-life balance zmienia urlopy rodzicielskie

W polskich domach rośnie rola ojców w opiece nad dziećmi, co wynika z implementacji unijnej dyrektywy work-life balance i towarzyszących jej zmian w prawie. Najnowsze dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z regionu podlaskiego wskazują, że w 2025 roku mężczyźni stanowili 33,4 procent wszystkich osób pobierających zasiłek macierzyński, a w województwie podlaskim - 31 procent. Największy wzrost dotyczy urlopu rodzicielskiego, który odnotowuje znaczącą dynamikę wśród rodziców.

W porównaniu do roku poprzedniego obserwuje się wyraźny wzrost udziału ojców w korzystaniu z uprawnień związanych z rodzicielstwem. W skali całego kraju w 2024 roku udział mężczyzn wśród osób pobierających zasiłek macierzyński wynosił 12,3 procent (w regionie - 11,9 procent), a w 2025 roku odpowiednio około 16,7 procent i 15 procent. Oznacza to, że unijne rozwiązania zaczynają przekładać się na realne decyzje rodzinne i zmianę schematów urlopowych, zwłaszcza w części należącej wyłącznie do drugiego z rodziców.

Urlop ojcowski pozostaje odrębnym i samodzielnym prawem mężczyzny, przysługiującym niezależnie od uprawnień matki. Może trwać dwa tygodnie i należy go wykorzystać najpóźniej do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. W przypadku adopcji urlop przysługuje do 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu, lecz nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia. Urlop ojcowski może być wykorzystany jednorazowo w całości albo podzielony na dwie równe części. Aby z niego skorzystać, należy złożyć wniosek do pracodawcy najpóźniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Pracodawca ma obowiązek uwzględnić wniosek złożony w terminie i kompletny. W przypadku przedsiębiorców opłacających dobrowolną składkę chorobową wniosek należy złożyć samodzielnie do ZUS-u najpóźniej na dzień przed rozpoczęciem korzystania z urlopu.

Łączny czas urlopu rodzicielskiego został wydłużony w 2023 roku i obecnie wynosi 41 tygodni - w przypadku urodzenia lub przyjęcia na wychowanie jednego dziecka, oraz 43 tygodnie - w przypadku urodzenia lub przyjęcia na wychowanie dwójki lub większej liczby dzieci. Rodzice dzieci, które mają zaświadczenie “za życiem”, mogą liczyć na dłuższy urlop: 65 tygodni przy jednym porodzie i 67 tygodni przy porodzie jednoczesnym wielu dzieci. Kluczową zmianą wprowadzoną w 2023 roku jest natomiast nieprzenoszalna, dziewięciotygodniowa część urlopu rodzicielskiego, która przysługuje każdemu z rodziców indywidualnie i nie podlega transferowi. Jeżeli ta część nie zostanie wykorzystana, przepada. W praktyce oznacza to, że każdy rodzic ma wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu, a pozostałe tygodnie (23 lub 25, w zależności od liczby dzieci) mogą być podzielone według potrzeb rodziny.

Dane ZUS potwierdzają skuteczność unijnych rozwiązań: celem dyrektywy work-life balance było zwiększenie udziału ojców w opiece nad dziećmi oraz ułatwienie kobietom powrotu na rynku pracy. Najnowsze statystyki wskazują, że w praktyce nowe przepisy wpływają na decyzje rodzinne i prowadzą do stopniowej, ale trwałej zmiany modelu korzystania z urlopów rodzicielskich, zwłaszcza w części przysługującej wyłącznie drugiemu rodzicowi. Te procesy, obserwowane na Podlasiu i w całym kraju, potwierdzają kierunek ku większemu zaangażowaniu ojców w codzienną opiekę nad dziećmi, a jednocześnie umożliwiają matkom łatwiejszy powrót do aktywności zawodowej.

Podsumowując, polityka work-life balance zaczyna być widoczna w praktyce rodzinnej. Wzrost udziału ojców w urlopach macierzyńskich i rodzicielskich, wraz z wprowadzeniem istotnych ograniczeń transferu części urlopu, kształtuje nowe modele wychowywania i opieki nad dziećmi w polskich domach, z jednoczesnym wsparciem ze strony państwa i instytucji odpowiedzialnych za świadczenia socjalne.

rd

Materiał opracowany przez redakcję Białystok Alert112 w oparciu o informacje dostępne publicznie.

Informacje nie zawsze pochodzą bezpośrednio od służb ratunkowych, redakcja nie ponosi odpowiedzialności za dokładność źródeł zewnętrznych.

Coś się nie zgadza? Napisz do nas